🐪

Devenin hörgücünde ne var? Su değil, yağ deposu

Devenin hörgücünde ne var? Su değil, yağ. Hörgücün neden sarktığını, develerin suyu gerçekte nasıl idare ettiğini ve tek ile çift hörgüç farkını öğren.

Devenin hörgücü su değil, yağ doludur. Bu yağ, yiyecek azaldığında devenin idare edebildiği bir enerji deposudur. Yağın tek bir yerde toplanması da vücudun geri kalanının ısıyı daha kolay atmasına yardım eder. Devenin suyu idareli kullanmasının asıl sırları ise başka yerlerde saklı: kanında, böbreklerinde, hatta burnunda.

“Hörgüç su deposudur” efsanesinin nereden çıktığını anlamak zor değil: Develer suyun kıt olduğu çölleri aşar, hörgüç de erzak dolu bir sırt çantasına benzer. Gerçekten de öyledir, yalnız çoğu kişinin hayal ettiği türden değil.

🐪
Çöl YaşamıTek hörgüçlü deve

Tek hörgüçlü devenin hörgücünde su değil, yağ depolanır.

Develer neden hörgüçlerinde yağ depolar?

Biz insanlar da dahil olmak üzere çoğu memeli, yağının büyük bölümünü derinin altında bir tabaka hâlinde taşır. Bu tabaka battaniye gibi çalışır: Soğukta işe yarar, çölün sıcağında ise dert olur. Deve ise yağının büyük kısmını hörgücünde toplar. Bilim insanları bunun, deve sırtında büyük bir enerji deposu taşırken vücudunun geri kalanından ısının daha kolay çıkmasını sağladığını düşünüyor.

National Geographic'e göre tek hörgüçlü bir devenin hörgücünde 36 kilograma kadar yağ bulunabilir. Yiyecek azaldığında devenin vücudu bu depoya başvurur; biraz kenara ayrılmış birikimi harcamaya benzer.

Devenin hörgücü küçülür mü?

Evet. İyi beslenmiş bir devenin hörgücü sıkı ve diktir. Deve yedeklerini harcadıkça hörgüç küçülür, hatta San Diego Hayvanat Bahçesi'nin anlattığı gibi bir yana yatıp sarkabilir. İyi beslenme ve dinlenmeyle yeniden dolar. Yavrular ise doğduklarında gerçek bir hörgüce sahip değildir; yalnızca ileride hörgücün çıkacağı yerde küçük bir deri kabarıklığı vardır.

Develer susuz nasıl yaşar?

Hörgüç su deposu değilse, deve bu kadar uzun süre su içmeden nasıl dayanıyor? Cevap, suyu idareli kullanmaya yarayan koca bir alet çantası:

  • Oval kan hücreleri: Develerin, öteki memelilerin neredeyse hepsinden farklı olarak oval alyuvarları vardır. Bilim insanları bu şeklin, hayvan susuz kaldığında kanın akmaya devam etmesine ve deve bir anda çok su içtiğinde hücrelerin patlamadan şişebilmesine yardım ettiğini düşünüyor.
  • Tutumlu böbrekler: Develerin idrarı çok yoğundur, dışkıları ise o kadar kurudur ki insanlar onu yakıt olarak kullanmıştır.
  • Az terleme: Sıcak bir günde deve hemen terlemek yerine vücut sıcaklığının birkaç derece yükselmesine izin verir, sonra serin çöl gecesinde soğur.
  • Akıllı bir burun: Burnunun içi, dışarı verdiği nefesteki nemi geri kazanmaya yardım eder.
  • Rekor hızda su içmek: National Geographic'e göre çok susamış bir deve yaklaşık 13 dakikada 100 litreden fazla su içebilir.

Yağ yakıldığında vücutta bir miktar su açığa çıkar, ama bilim insanları devenin bundan genel olarak pek kazançlı çıkmadığını düşünüyor; çünkü yağı yakmak için daha çok nefes almak gerekir ve bu sırada nem de kaybedilir. Yani hörgüç bir matara değil, bir kilerdir.

O büyük yudum bir vahada gelebilir: Yer altından gelen suyla beslenen, çölün ortasında yemyeşil bir ada. Kervanlar binlerce yıldır vahalara güvenir, develeri de öyle.

🌴
Çöl YaşamıVaha

Vaha, yer altı suyunun çölde yüzeye çıktığı yerde oluşur.

Tek hörgüçlü deve ile çift hörgüçlü deve arasındaki fark ne?

İki ana deve türü vardır. Tek hörgüçlü deve, yani Arap devesi ya da dromedar, Kuzey Afrika ile Orta Doğu'nun sıcak ve kurak topraklarında yaşar. Dünyadaki develerin yaklaşık onda dokuzu tek hörgüçlüdür.

Çift hörgüçlü deve ya da Baktriya devesi, Gobi gibi Orta Asya'nın soğuk çöllerinden gelir. Dondurucu kışlar için kalın, kabarık bir post edinir ve yaz sıcakları gelince bu postu tutam tutam döker. Kışın su ihtiyacını karşılamak için kar bile yiyebilir.

Türkçede ikisini karıştırmak zor, çünkü adları zaten hörgüç sayısını söylüyor. İngilizcede ise bir hafıza hilesi kullanılır: Yan yatırılmış büyük D harfi tek tümsek gibi görünür (Dromedary), yan yatırılmış B ise iki tümsek (Bactrian).

🐫
Çöl YaşamıÇift hörgüçlü deve

Çift hörgüçlü develer Gobi gibi soğuk çöllerde yaşar.

Yabani develerin nesli tehlikede mi?

Bugünkü develerin neredeyse tamamı evcildir. Ama Çin ve Moğolistan'daki Gobi Çölü'nün ücra köşelerinde hâlâ gerçekten yabani bir deve yaşıyor: yabani Baktriya devesi. Genetik çalışmalar bunun kaçmış bir evcil deve değil, ayrı bir tür olduğunu gösteriyor.

Dünyanın en nadir büyük memelilerinden biridir: Geriye yaklaşık 1.000 tane kaldığı tahmin ediliyor. Uzun yıllar “kritik tehlikede” listesinde yer aldı; IUCN Kırmızı Listesi en son değerlendirmesinde onu “tehlikede” olarak sınıflandırıyor. Avlanma, madencilik ve su ile otlak için çiftlik hayvanlarıyla rekabet ise onu tehdit etmeye devam ediyor.

Mini quizDeve hörgücünde ne depolar?

Spinbo'da tek hörgüçlü ve çift hörgüçlü deve, Çöl Yaşamı çarkında çöl tilkisi, akrep ve vahayla yan yana durur. Çarka dokun ya da kaydır; bir deve çıktığında adını ve onunla ilgili net bir cümleyi önce kendi dilinde, sonra seçtiğin ikinci bir dilde duyarsın.

Spinbo’da çevir

Bu kart çarkta seni bekliyor. Çevir, 9 dilde dinle ve yıldız topla.

Bir dahaki sefere biri sana develerin hörgüçlerinde su taşıdığını söylerse, içinde gerçekten ne olduğunu bileceksin.

SpinboÜcretsiz indirUygulamayı indir