🌈

Gökkuşağı nasıl oluşur? Işık, yağmur damlaları ve 42 derecelik sır

Gökkuşağı nasıl oluşur? Güneş ışığı yağmur damlalarında kırılır, renklere ayrılır ve yansır. Kavisini, çift gökkuşağını ve renk sayısını öğren.

Gökkuşağı, Güneş ışığı yağmur damlalarının içine girdiğinde oluşur. Her damla ışığı kırar, renklerine ayırır, arka yüzeyinden yansıtır ve yeniden gözlerine doğru gönderir. Bu yüzden gökkuşağını ancak Güneş arkandayken ve yağmur önündeyken görebilirsin.

🌈
Hava DurumuGökkuşağı

Gökkuşağını görmek için Güneş arkanda, yağmur ise önünde olmalıdır.

Yağmur damlasının içinde ne olur?

Güneş ışığı beyaz görünür, ama aslında bütün renklerin karışımıdır. Bir Güneş ışını yağmur damlasına girdiğinde yavaşlar ve yön değiştirir. Bu yön değiştirmeye kırılma denir. Her renk biraz farklı miktarda kırılır: Mor en çok, kırmızı en az kırılır; böylece renkler bir yelpaze gibi açılmaya başlar. Bilim insanları bu ayrışmaya ışığın dağılması (dispersiyon) der.

Ardından ışık damlanın arka yüzeyine çarpar, bir aynadaki gibi yansır ve damladan çıkarken bir kez daha kırılır. Dışarı çıktığında renkler küçük bir yelpaze hâline gelmiştir ve en parlak ışık, içeri giren Güneş ışığına göre yaklaşık 40 ila 42 derecelik bir açıyla çıkar. NOAA'nın (İngilizce) açıkladığı gibi ışığın büyük kısmı 42 derece civarında toplanır; yay bu yüzden bu kadar parlak ve keskin görünür.

Her renk kendi açısıyla çıktığı için gökkuşağında gördüğün kırmızı bazı damlalardan, mavi ise yayın merkezine biraz daha yakın başka damlalardan gelir. Bu yüzden ana yayda kırmızı her zaman dışta, mor ise içtedir.

🔴
RenklerKırmızı

Kırmızı, görebildiğimiz renkler arasında en uzun ışık dalgalarına sahiptir.

Gökkuşağı neden kavisli?

Güneş'ten başlayıp ensenden geçen ve yerdeki başının gölgesine ulaşan bir çizgi hayal et. Bu noktaya Güneş'in karşıt noktası denir. Sana bu noktadan yaklaşık 42 derece açıyla ışık gönderen bütün damlalar, onun çevresindeki bir çemberin üzerinde bulunur. Yani gökkuşağı aslında merkezi senin gölgen olan bir çemberdir.

Yerden bakınca ufuk alt kısmı keser, sen de bir yay görürsün. Güneş ne kadar alçaksa yay o kadar yüksek ve tamdır; gökkuşaklarını genellikle sabah ya da öğleden sonra geç saatlerde görmemizin sebebi budur. Güneş ufkun yaklaşık 42 dereceden daha yukarısındaysa yayın tamamı ufkun altında kalır. Bir uçaktan ya da dağ zirvesinden, yağmur aşağıdayken, bazen çemberin tamamını görebilirsin.

Bu, kimsenin gökkuşağının ucuna neden ulaşamadığını da açıklar. Gökkuşağı bir yerde duran bir nesne değil, gözüne belirli bir açıdan ulaşan ışıktır. Ona doğru yürürsen o da seninle birlikte hareket eder. Yanında duran kişi bile, başka damlaların oluşturduğu biraz farklı bir gökkuşağı görür.

Çift gökkuşağı nedir?

Bazen ilk yayın dışında, yaklaşık 50 derecede, daha soluk ikinci bir yay belirir. Işık damlaların içinde iki kez yansıyıp öyle çıktığında oluşur. Bu fazladan yansıma sırayı tersine çevirir: İkinci yayda kırmızı içte, mor dıştadır.

İki yayın arasındaki gökyüzüne bak; orası daha karanlıktır. Bu şeride, onu yaklaşık 1.800 yıl önce tarif eden Yunan filozof Afrodisiaslı Aleksandros'un adıyla Aleksandros'un karanlık bandı denir. İngiltere'nin meteoroloji kurumu Met Office, bu ve diğer gökkuşağı olayları hakkında çok anlaşılır bir rehber (İngilizce) sunuyor.

Gökkuşağında kaç renk var?

Aslına bakarsan gökkuşağında sayısız renk vardır: Her tonun bir sonrakine karıştığı kesintisiz bir tayf. Meşhur yedi renk, yani kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mor, Isaac Newton'dan gelir. Newton'un yedi rengi kısmen müzikteki yedi notaya denk gelsin diye seçtiği sık sık söylenir; bugün pek çok kişi laciverti ayrı bir renk olarak seçmekte zorlanır.

Bir sürpriz daha: Kırmızıyla mavinin karışımı olan erguvani mor, aslında gökkuşağında yoktur. En içteki şerit, tayfın kendi rengi olan menekşe moru, yani İngilizcedeki “violet” rengidir. Erguvani moru ise kırmızı ve mavi ışık gözüne birlikte ulaştığında beynin üretir.

🟣
RenklerMor

Eskiden mor boya o kadar pahalıydı ki onu çoğunlukla krallar ve kraliçeler giyerdi.

Bir sonraki yağmur için gökkuşağı bilgileri

  • Gökkuşağı görmek için sırtını Güneş'e dön ve yağmura doğru bak.
  • Güneşli bir günde bahçe hortumuyla istediğin an gökkuşağı yapabilirsin.
  • Ay ışığı da gökkuşağı oluşturabilir: Bu “ay gökkuşakları” soluktur ve gözümüze genellikle beyaz görünür.
  • Sisin minicik damlacıkları geniş, soluk ve neredeyse renksiz sis yayları oluşturur.
Mini quizGökkuşağını görebilmen için Güneş nerede olmalı?

Spinbo'da gökkuşağı, Derin Uzay dünyasındaki Hava Durumu çarkında yağmur, kar, sis ve gök gürültülü fırtınayla birlikte durur; kırmızı ve mor ise Renkler çarkında bekler. Çevirmek için dokun ya da kaydır; her kart sana adını ve net bir cümleyi önce kendi dilinde, sonra seçtiğin ikinci bir dilde sesli okur.

Spinbo’da çevir

Bu kart çarkta seni bekliyor. Çevir, 9 dilde dinle ve yıldız topla.

Bir dahaki sefere sağanağın ortasında Güneş açarsa ona sırtını dön. Belki de seni kendi gökkuşağın bekliyordur.

SpinboÜcretsiz indirUygulamayı indir