🌓

Ay neden şekil değiştirir? Aslında hiç değiştirmez

Ay neden şekil değiştirir? Aslında değiştirmez: Güneş'in aydınlattığı yarısını farklı açılardan görürüz. Ayın 8 evresini ve bunun gölge olmadığını öğren.

Ay aslında şekil değiştirmez. Her zaman yuvarlak bir küredir ve Güneş her zaman onun yarısını aydınlatır. Ay, Dünya'nın çevresinde dolanırken bu aydınlık yarının farklı miktarlarını görürüz: Yeni ayda neredeyse hiç, dolunayda ise tamamını. Evrelerin tam bir döngüsü yaklaşık 29,5 gün sürer.

🌓
Yıldızlar ve GalaksilerAyın Evreleri

Ay, tüm evrelerini yaklaşık 29,5 günde tamamlar.

Ay'ın neden farklı kısımlarını görürüz?

Ay kendi ışığını üretmez; Güneş'in ışığını yansıttığı için parlar.

UzayAy

Ay kendi ışığını üretmez, Güneş'in ışığını yansıtır.

Değişen, bizim bakış açımızdır. Ay kabaca Dünya ile Güneş'in arasındayken aydınlık yüzü bizden öteye bakar ve neredeyse hiçbir şey görmeyiz: Bu, yeni aydır. Yaklaşık bir hafta sonra Ay yörüngesinin dörtte birini dolaşmıştır ve yüzünün yarısını aydınlık görürüz. Bu, ilk dördündür; adını gördüğümüz kısımdan değil, döngünün neresinde olduğundan alır. Ay, Güneş'e göre Dünya'nın tam öbür yanına geldiğinde bütün aydınlık yüzü bize döner: dolunay. Sonra gösteri tersine işler.

Bunu evde de deneyebilirsin. Tek bir lambanın yandığı karanlık bir odada bir topu kolunu uzatarak tut ve kendi etrafında yavaşça dön. Topun bütün evrelerden geçtiğini göreceksin.

Ayın sekiz evresi nedir?

  • Yeni ay: Aydınlık yüz bizden öteye bakar ve Ay, Güneş'in parıltısında kaybolur.
  • Büyüyen hilal: Her akşam biraz daha kalınlaşan ince bir dilim.
  • İlk dördün: Diskin yarısı aydınlıktır.
  • Büyüyen şişkin ay: Yarıdan fazlası aydınlıktır. İngilizcede bu evreye, Latincede “kambur” anlamına gelen bir kelimeden türeyen “gibbous” denir.
  • Dolunay: Bütün yüz aydınlıktır ve Ay, gün batımı sıralarında doğar.
  • Küçülen şişkin ay: Aydınlık kısım küçülmeye başlar.
  • Son dördün: Bu kez diskin öbür yarısı aydınlıktır.
  • Küçülen hilal: Sabahın erken saatlerinde, gün doğmadan önce görülen ince bir dilim.

Kuzey Yarımküre'de büyüyen Ay'ın sağ tarafı, küçülen Ay'ın ise sol tarafı aydınlıktır. Güney Yarımküre'de bunun tersi olur; Ekvator'a yakın yerlerde ise hilal bir gülümsemeye ya da küçük bir kayığa benzeyebilir.

Tam bir döngü neden yaklaşık 29,5 gün sürer?

Ay, Dünya'nın çevresini yaklaşık 27,3 günde dolanır; ama bu sırada Dünya da Güneş'in çevresinde ilerler. Bu yüzden Ay'ın Güneş'le yeniden aynı hizaya gelmesi için yaklaşık iki gün daha gerekir. NASA'nın açıkladığı gibi, bir yeni aydan ötekine yaklaşık 29,5 gün geçmesinin nedeni budur. Hicri takvim ve geleneksel Çin takvimi gibi Ay'a dayalı takvimler bugün de bu ritmi izliyor. Türkçede “ay” kelimesinin hem gökteki Ay'ı hem de takvimdeki ayı anlatması da bundan; Ay'ın dokuz dildeki adlarını anlattığımız yazımızda bu konuya değinmiştik.

Ayın evreleri Dünya'nın gölgesinden mi kaynaklanır?

Hayır; bu, en yaygın karışıklıklardan biridir. Dünya'nın gölgesi Ay'ın üzerine yalnızca ay tutulması sırasında düşer. Ay tutulması da ancak dolunayda, Güneş, Dünya ve Ay neredeyse tam olarak aynı hizaya geldiğinde olabilir. Ay'ın yörüngesi yaklaşık 5 derece eğik olduğu için Ay çoğu zaman Dünya'nın gölgesinin üstünden ya da altından geçer ve biz de sıradan bir dolunay görürüz.

UzayDünya

Dünya'nın yüzeyinin yaklaşık yüzde 70'i sularla kaplıdır.

Yine de Dünya, Ay'ı daha yumuşak bir şekilde aydınlatır. Hilal evresinde bazen Ay'ın “karanlık” kısmının hafifçe parladığını görebilirsin. Buna Dünya ışığı denir: Dünya'dan yansıyıp Ay'ın gece yüzüne ulaşan Güneş ışığı. Leonardo da Vinci bunu 500 yılı aşkın bir süre önce doğru biçimde açıklamıştı.

Ay'ın neden hep aynı yüzünü görürüz?

Ay, Dünya'nın çevresindeki her turunda kendi ekseni etrafında tam bir kez döner; bu yüzden bize hep aynı yüzünü gösterir. Buna kütleçekimsel kilitlenme denir: Çok uzun zaman önce Dünya'nın çekim kuvveti Ay'ın dönüşünü yavaş yavaş frenledi ve sonunda dönüşü yörüngesine eşitledi; NASA'nın bu konudaki sayfası süreci ayrıntılı anlatıyor. Librasyon denen hafif bir yalpalama sayesinde, zaman içinde Ay yüzeyinin yaklaşık yüzde 59'unu Dünya'dan görebiliriz.

Hiç görmediğimiz yüze çoğu zaman “karanlık yüz” denir, ama o da görünen yüz kadar Güneş ışığı alır. Yeni ayda, bize bakan taraf karanlık görünürken arka yüz güneşin tam altındadır. İnsanlar onu ilk kez 1959'da Sovyet sondası Luna 3'ün çektiği fotoğraflarda gördü; 2019'da ise Çin'in Chang'e 4 aracı oraya inen ilk uzay aracı oldu.

Mini quizAyın evrelerine ne yol açar?

Spinbo'da Ayın Evreleri, Derin Uzay dünyasındaki Yıldızlar ve Galaksiler çarkında yer alır; Ay ve Dünya'nın ise Uzay çarkında kendi kartları vardır. Çarkı çevir; her birinin adını ve onunla ilgili net bir cümleyi önce kendi dilinde, sonra seçtiğin ikinci bir dilde duyarsın.

Spinbo’da çevir

Bu kart çarkta seni bekliyor. Çevir, 9 dilde dinle ve yıldız topla.

Bu akşam dışarı çık ve gökyüzüne bak: Ay büyüyor mu, küçülüyor mu?

SpinboÜcretsiz indirUygulamayı indir