Bu gece başını kaldırıp Ay'a bak. Nerede olursan ol, herkesin gördüğü aynı Ay. Ama ona ne dediğin, nerede büyüdüğüne bağlı.
Ay kendi ışığını üretmez, Güneş'in ışığını yansıtır.
Bir Ay, dokuz isim
İşte Spinbo'nun konuştuğu dokuz dilde Ay:
- İngilizce: Moon
- İspanyolca: Luna
- Almanca: Mond
- Fransızca: Lune
- İtalyanca: Luna
- Türkçe: Ay
- Japonca: 月 (tsuki)
- Çince: 月亮 (yuèliang)
- Arapça: القمر (al-qamar)
Akrabalıkları fark ettin mi? İspanyolca, Fransızca ve İtalyanca bu kelimeyi Latince luna'dan miras almış; İngilizcedeki “lunar” (Ay'la ilgili) kelimesi de buradan gelir. İngilizce moon ile Almanca Mond da kuzendir; ikisi de aynı eski Cermen kelimesinden türemiştir.
Gökteki Ay, takvimdeki ay
Pek çok dilde gökteki Ay ile takvimdeki ay yakın akrabadır, çünkü insanlar bir zamanlar zamanı Ay'ın evrelerine göre sayıyordu. İngilizcedeki “month” (ay) kelimesi “moon” ile akrabadır. Türkçede ise bunu zaten biliyorsun: “Ay” kelimesi hem gökteki Ay'ı hem de takvimdeki ayı anlatır. Japonca ve Çincede 月 karakteri de ay anlamına gelir; bu yüzden ocak ayı 一月 diye yazılır: “bir” artı “ay”.
Pazartesi de pek çok dilde bir Ay günüdür: İngilizcede Monday, Almancada Montag, İspanyolcada lunes, Fransızcada lundi, İtalyancada lunedì ve Japoncada 月曜日 (getsuyōbi).
Kelimeler büyük gezginlerdir
Kelimeler de tıpkı insanlar, baharatlar ve hikâyeler gibi sınırları aşar. Bir ülkeye yeni bir şey geldiğinde, adı da çoğu zaman onunla birlikte yolculuğa çıkar.
Muz bitkisi ağaca benzer ama aslında dev bir otsu bitkidir.
İngilizce, muz anlamına gelen banana kelimesini 1500'lerin sonunda İspanyolcadan ya da Portekizceden ödünç aldı; onlar da kelimeyi bir Batı Afrika dilinden, muhtemelen Volofçadan almıştı. İngilizcedeki tomato (domates) ise Azteklerin dili Nahuatl'daki tomatl kelimesinden İspanyolca yoluyla gelir. İtalyanca farklı bir yol seçip domatese “altın elma” anlamına gelen pomodoro adını vermiş.
Yolda n harfini kaybeden orange
Portakal ağacının beyaz çiçekleri mis gibi tatlı tatlı kokar.
İngilizcede portakal demek olan orange kelimesi çok uzun bir yol kat etmiş. Yolculuğuna Sanskritçede nāraṅga olarak başlamış, Farsçada nārang, Arapçada nāranj olmuş ve meyveyle birlikte Avrupa'ya ulaşmış. İspanyolca naranja kelimesinde n hâlâ duruyor. İtalyancada ve Fransızcada ise n muhtemelen önündeki kelimeye kaydı; böylece una narancia, un'arancia oldu ve n'siz biçim Fransızca üzerinden İngilizceye ulaştı.
Bu arada İngilizcede renk de adını meyveden almış. Peki ya bizim portakal? Türkçedeki portakal da Arapçadaki burtuqāl da adını Portekiz'den alır, çünkü tatlı portakal Doğu Akdeniz'e Portekiz ticareti sayesinde ulaşmıştır.
Bir robot, bir sofa ve bir emoji
- Robot Çekçeden gelir. Karel Čapek bu kelimeyi 1920 tarihli R.U.R. adlı oyununda kullandı ve fikrin sahibi olarak kardeşi Josef'i gösterdi. Kelime, zorla çalıştırma anlamına gelen eski bir sözcük olan robota'ya dayanır.
- İngilizcede kanepe demek olan sofa, uzun sedir anlamına gelen Arapça suffa kelimesinden Türkçe ve Fransızca üzerinden İngilizceye geçti.
- Emoji Japoncadır: e “resim”, moji ise “karakter” demektir. Görünüşüne rağmen “emotion” (duygu) kelimesiyle hiçbir ilgisi yoktur.
- İngilizcedeki yogurt bizim yoğurt kelimemizden gelir, tsunami ise Japoncada “liman dalgası” demektir.
“Sofa” kelimesi, uzun sedir anlamına gelen Arapça “suffa” kelimesinden gelir.
Spinbo bir dil kursu değil, bir “ne nedir” uygulaması; ama sessiz bir bonusu var. Her kart önce kendi dilinde, sonra yukarıdaki Ay listesindeki aynı dokuz dil arasından seçtiğin ikinci bir dilde sesli okunur. Cümledeki bir anahtar kelime de anlamıyla birlikte gelir.
Birkaç kart çevir, sonra yatmadan önce “Ay” demeyi üç dilde dene.
